Zawarcie umowy kredytu konsumenckiego wiąże się z określonymi obowiązkami po stronie kredytodawcy. W praktyce nie zawsze są one realizowane prawidłowo. W takich przypadkach ustawodawca przewidział mechanizm ochronny w postaci sankcji kredytu darmowego, który przy spełnieniu określonych przesłanek, pozwala ograniczyć zobowiązanie kredytobiorcy wyłącznie do zwrotu kapitału.
Na czym polega sankcja kredytu darmowego?
Sankcja kredytu darmowego została uregulowana w przepisach ustawy o kredycie konsumenckim i stanowi szczególną konsekwencję naruszenia przez kredytodawcę obowiązków ustawowych.
Jej zastosowanie prowadzi do sytuacji, w której kredytobiorca:
- jest zobowiązany wyłącznie do zwrotu kwoty udostępnionego kapitału,
- zostaje zwolniony z obowiązku zapłaty odsetek,
- nie ponosi kosztów dodatkowych, w tym prowizji czy opłat związanych z kredytem.
W sensie ekonomicznym oznacza to pozbawienie kredytodawcy wynagrodzenia za korzystanie z kapitału.
Przesłanki zastosowania sankcji kredytu darmowego
Możliwość skorzystania z tej instytucji uzależniona jest od stwierdzenia naruszenia przepisów regulujących treść i sposób zawarcia umowy kredytu konsumenckiego.
Do najczęściej identyfikowanych uchybień należą:
- brak przekazania pełnej informacji o całkowitym koszcie kredytu,
- nieprawidłowe określenie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (RRSO),
- błędne ustalenie całkowitej kwoty kredytu,
- wliczanie do kapitału kosztów dodatkowych (np. ubezpieczenia) i naliczanie od nich odsetek,
- posługiwanie się postanowieniami niejednoznacznymi lub mogącymi wprowadzać konsumenta w błąd.
Warto podkreślić, że w świetle aktualnego orzecznictwa, w tym judykatury Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, szczególne znaczenie przypisuje się obowiązkowi zapewnienia konsumentowi pełnej i przejrzystej informacji o rzeczywistym koszcie zobowiązania.
Zakres zastosowania, jakie umowy obejmuje sankcja?
Sankcja kredytu darmowego znajduje zastosowanie wyłącznie do kredytów konsumenckich, a więc zobowiązań:
- zawieranych przez osoby fizyczne,
- niezwiązanych bezpośrednio z działalnością gospodarczą lub zawodową,
- mieszczących się – co do zasady – w limicie kwotowym określonym w ustawie (obecnie do 255 550 zł).
Instytucja ta nie obejmuje natomiast kredytów hipotecznych.
Weryfikacja umowy kredytowej
Ocena, czy w danym przypadku zachodzą przesłanki do zastosowania sankcji, wymaga analizy treści umowy oraz dokumentów towarzyszących jej zawarciu.
W szczególności istotne jest ustalenie:
- jaka kwota została faktycznie oddana do dyspozycji kredytobiorcy,
- czy koszty dodatkowe zostały prawidłowo zakwalifikowane,
- czy wskazane w umowie parametry finansowe odpowiadają rzeczywistym warunkom zobowiązania,
- czy konstrukcja umowy spełnia wymogi przejrzystości i jednoznaczności.
W praktyce analiza ta ma charakter indywidualny i powinna uwzględniać całokształt okoliczności związanych z zawarciem umowy.
Sposób skorzystania z sankcji kredytu darmowego
Zastosowanie sankcji nie następuje z mocy prawa automatycznie. Wymaga podjęcia określonych działań przez kredytobiorcę.
Co do zasady konieczne jest:
- złożenie kredytodawcy oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego
- dochodzenie roszczeń – w przypadku braku uznania stanowiska przez bank – na drodze postępowania sądowego.
Istotne znaczenie ma również dochowanie terminu ustawowego, który co do zasady wynosi rok od dnia wykonania umowy.
Sankcja kredytu darmowego. Znaczenie praktyczne | Podsumowanie
Zastosowanie sankcji kredytu darmowego może prowadzić do istotnego ograniczenia całkowitego kosztu zobowiązania.
W zależności od konstrukcji umowy oraz wysokości naliczonych opłat, różnica pomiędzy pierwotnym zobowiązaniem a kwotą należną po zastosowaniu sankcji może być znacząca.
Jednocześnie należy mieć na uwadze, że skuteczność dochodzenia roszczeń w tym zakresie uzależniona jest od prawidłowej identyfikacji naruszeń oraz właściwego sformułowania oświadczenia i ewentualnych żądań.
Najczęściej zadawane pytania:
Czy sankcja kredytu darmowego stosowana jest automatycznie?
Nie, konieczne jest złożenie stosownego oświadczenia przez kredytobiorcę.
Czy kredytodawca może zakwestionować jej zastosowanie?
Tak, w praktyce spory w tym zakresie często wymagają rozstrzygnięcia przez sąd.
Czy każda nieprawidłowość w umowie daje podstawę do zastosowania sankcji?
Nie, znaczenie mają wyłącznie naruszenia przepisów ustawy o kredycie konsumenckim, które mają wpływ na zakres obowiązków informacyjnych lub konstrukcję umowy.
Treść artykułu: Zespół Kancelarii Adwokatów i Radcow Prawnych Kałużyńska, Sokołowska i Wspólnicy sp. k.
