Sąd Najwyższy wydał 8 lipca 2026 r. wyrok o sygn. akt II CSKP 89/26, który może istotnie wpłynąć na sposób prowadzenia sporów dotyczących sankcji kredytu darmowego. Orzeczenie odnosi się do jednego z najczęściej spotykanych problemów w umowach kredytów konsumenckich – naliczania odsetek od skredytowanej prowizji i porządkuje wątpliwości, które od lat dzieliły sądy powszechne.

Czym jest sankcja kredytu darmowego?

Sankcja kredytu darmowego, w skrócie SKD, to instytucja przewidziana w ustawie o kredycie konsumenckim. Jeżeli kredytodawca naruszy określone w niej obowiązki informacyjne, konsument może zwrócić bankowi wyłącznie kapitał – bez odsetek, prowizji i pozostałych kosztów kredytu. W praktyce oznacza to możliwość odzyskania znacznej części środków wcześniej zapłaconych bankowi. Nie każda umowa kwalifikuje się jednak do zastosowania tego mechanizmu – konieczne jest wykazanie konkretnego naruszenia, z którym ustawa wiąże sankcję, a właśnie temu zagadnieniu poświęcony jest lipcowy wyrok.

Sankcja kredytu darmowego – czego dotyczył spór przed Sądem Najwyższym w sprawie II CSKP 89/26?

Sprawa II CSKP 89/26 rozpatrywana przez Sąd Najwyższy dotyczyła kredytu konsolidacyjnego zawartego w 2017 r. Bank udostępnił konsumentce kwotę 158 747 zł, jednak odsetki naliczał od wyższej kwoty – 185 669,01 zł. Różnica wynikała ze skredytowanej prowizji w wysokości 26 922,01 zł. Konsumentka nie otrzymała tej kwoty do swobodnej dyspozycji, ponieważ została ona przeznaczona na pokrycie kosztu kredytu. Mimo to bank uwzględnił prowizję w podstawie naliczania odsetek. 

Sąd I instancji przyznał rację konsumentce, sąd odwoławczy uznał jednak takie rozliczenie za prawidłowe. Ostatecznie skarga kasacyjna trafiła do Sądu Najwyższego, który uchylił niekorzystny dla kredytobiorczyni wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Kancelaria prawna, złota waga i młotek sędziowski

Kapitał a koszt kredytu – kluczowe rozróżnienie SN 

Sednem rozstrzygnięcia w sprawie II CSKP 89/26 jest wyraźne rozróżnienie między całkowitą kwotą kredytu a całkowitym kosztem kredytu. Sąd Najwyższy potwierdził, że pierwsze pojęcie obejmuje wyłącznie środki faktycznie oddane konsumentowi do dyspozycji, natomiast drugie – wszelkie opłaty, prowizje i odsetki związane z finansowaniem. Sposób techniczny rozliczenia prowizji, w tym jej skredytowanie poprzez doliczenie do kwoty kredytu, nie zmienia jej charakteru prawnego jako kosztu. W konsekwencji bank nie powinien naliczać odsetek od tej części zadłużenia, ponieważ nie stanowi ona kapitału udostępnionego kredytobiorcy. Sąd Najwyższy powołał się przy tym na wcześniejsze orzecznictwo unijne, w tym na wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie C-744/24, który tę samą zasadę wyraził na gruncie dyrektywy 2008/48. 

Wpływ na RRSO, harmonogram spłat i zasady zmiany opłat

Konsekwencje błędnego zakwalifikowania prowizji jako kapitału wykraczają poza samą kwestię odsetek. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że nieprawidłowe rozgraniczenie kapitału i kosztów wpływa również na poprawność wyliczenia RRSO oraz całkowitej kwoty do zapłaty, a więc na parametry, które mają umożliwić konsumentowi rzetelną ocenę oferty kredytowej. 

Podobne zastrzeżenia dotyczą harmonogramu spłat – jeśli ukrywa on prowizję w części kapitałowej raty, kredytobiorca traci realną możliwość ustalenia, ile faktycznie kosztuje go kredyt. Sąd odniósł się także do zapisów pozwalających bankowi jednostronnie zmieniać wysokość opłat i prowizji, wskazując, że takie postanowienia muszą opierać się na kryteriach możliwych do samodzielnej weryfikacji przez konsumenta, a nie na sformułowaniach ogólnikowych. 

Mężczyzna trzymający złotą wagę

Sankcja kredytu darmowego a obowiązki informacyjne banku 

Sąd Najwyższy przypomniał również, że sankcja kredytu darmowego pełni funkcję ochronną. Jeżeli bank naruszy określone obowiązki wynikające z ustawy o kredycie konsumenckim, konsument może – po spełnieniu ustawowych warunków, skorzystać z rozwiązania przewidzianego w art. 45 ustawy. W konsekwencji zobowiązanie konsumenta może zostać ograniczone do zwrotu kapitału, bez odsetek i innych kosztów kredytu.

Istotne jest również stanowisko SN, zgodnie z którym do zastosowania sankcji kredytu darmowego może wystarczyć stwierdzenie jednego naruszenia obowiązków wskazanych w ustawie. Nie oznacza to jednak, że każdy błąd w umowie automatycznie prowadzi do zastosowania sankcji. Każdorazowo konieczne jest sprawdzenie konkretnej umowy, zakresu naruszenia oraz spełnienia pozostałych przesłanek ustawowych.

Co wyrok SN w sprawie II CSKP 89/26 oznacza dla kredytobiorców?

Wyrok II CSKP 89/26 nie oznacza, że każda umowa z doliczoną do kredytu prowizją automatycznie uprawnia do skorzystania z sankcji kredytu darmowego. Ustalenie, czy w konkretnej sprawie doszło do naruszenia objętego ustawą, wymaga każdorazowo analizy dokumentacji – umowy kredytowej, formularza informacyjnego, harmonogramu spłat oraz sposobu wyliczenia RRSO. Warto ją przeprowadzić także w przypadku kredytów już spłaconych, pamiętając jednocześnie o ustawowym terminie na skorzystanie z sankcji. 

Dla wielu kredytobiorców, którzy w przeszłości zaciągnęli kredyt konsumencki z prowizją doliczoną do salda, wyrok Sądu Najwyższego stanowi jednak konkretny sygnał, by taką umowę zweryfikować. 

Czym jest sankcja kredytu darmowego?

Sankcja kredytu darmowego pozwala w określonych przypadkach spłacić kredyt bez odsetek i części kosztów kredytu, jeśli bank naruszył obowiązki wynikające z ustawy.

Czy skredytowana prowizja może mieć znaczenie dla SKD?

Tak. Szczególne znaczenie ma sytuacja, gdy bank doliczył prowizję do kredytu, a następnie naliczał od niej odsetki.

Co oznacza wyrok SN w sprawie II CSKP 89/26 dla kredytobiorców?

Wyrok może być ważnym argumentem dla osób, których bank naliczał odsetki od skredytowanych kosztów, np. prowizji. Każdą umowę należy jednak ocenić indywidualnie.

Treść artykułu: Zespół Kancelarii Adwokatów i Radcow Prawnych Kałużyńska, Sokołowska i Wspólnicy sp. k.