Spis inwentarza i masa upadłości – co realnie wchodzi w skład majątku podlegającego sprzedaży?

Ogłoszenie upadłości konsumenckiej często wiąże się z obawą: „Czy syndyk zabierze mi cały majątek?”. To jedno z najczęstszych pytań osób, które rozważają upadłość. W rzeczywistości nie wszystko, co posiada osoba zadłużona, automatycznie trafia do sprzedaży. Po ogłoszeniu upadłości powstaje tzw. masa upadłości, czyli majątek, z którego mogą być spłacani wierzyciele. Syndyk sprawdza, co dokładnie posiada upadły, sporządza spis inwentarza i ustala, które składniki majątku mogą zostać sprzedane.

Czym jest masa upadłości?

Najprościej mówiąc, masa upadłości to majątek osoby, która ogłosiła upadłość konsumencką, przeznaczony na spłatę wierzycieli. Warto jednak pamiętać, że nie oznacza to utraty wszystkiego, co posiada dłużnik. Prawo przewiduje rzeczy i środki, które nie podlegają sprzedaży. Chodzi przede wszystkim o przedmioty potrzebne do codziennego życia oraz inne składniki majątku wyłączone spod egzekucji. Dlatego odpowiedź na pytanie, co wchodzi w skład masy upadłości konsumenckiej, zawsze zależy od konkretnej sytuacji danej osoby.

Spis inwentarza a masa upadłości – co sprawdza syndyk?

Spis inwentarza i masa upadłości są ze sobą bezpośrednio związane. Spis inwentarza można w uproszczeniu określić jako wykaz majątku osoby, która ogłosiła upadłość. Syndyk ustala, jakie składniki majątku posiada upadły i jaka jest ich przybliżona wartość. W praktyce może sprawdzać między innymi: 

•   czy upadły posiada mieszkanie, dom, działkę lub inną nieruchomość,
•   czy jest właścicielem samochodu lub innego pojazdu,
•   jakie środki znajdują się na jego rachunkach bankowych,
•   czy posiada udziały w spółkach albo papiery wartościowe,
•   czy przysługują mu pieniądze od innych osób lub firm,
•   czy posiada wartościowe ruchomości.

Dlatego bardzo ważne jest, aby osoba składająca wniosek o upadłość konsumencką przedstawiła prawdziwe i kompletne informacje dotyczące swojego majątku. Ukrywanie majątku lub celowe przekazywanie go innej osobie może mieć poważne konsekwencje.

Co wchodzi w skład masy upadłości konsumenckiej?

Nie ma jednej krótkiej listy, która będzie pasowała do każdego upadłego. Najczęściej jednak w masie upadłości mogą znaleźć się takie składniki jak:

•   mieszkanie, dom lub działka,
•   samochód,
•   wartościowe przedmioty,
•   pieniądze znajdujące się na rachunkach bankowych w zakresie, w jakim podlegają zajęciu,
•   udziały w spółkach,
•   akcje i inne papiery wartościowe,
•   prawa majątkowe,
•   pieniądze, które ktoś jest winien upadłemu,
•   inne składniki majątku mające wartość finansową.

Do masy upadłości mogą trafić również określone składniki majątku, które osoba upadła otrzyma już po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej. Nie oznacza to jednak, że każda rzecz lub każda złotówka otrzymana w trakcie postępowania zostanie zabrana przez syndyka.

Majątek w upadłości konsumenckiej – czy naprawdę można stracić wszystko?

Majątek w upadłości konsumenckiej nie oznacza wszystkich rzeczy, które znajdują się w domu lub mieszkaniu. Prawo przewiduje ochronę podstawowych potrzeb osoby upadłej i jej rodziny. Nie chodzi więc o sytuację, w której syndyk przychodzi do mieszkania i zabiera meble, ubrania, sprzęt kuchenny czy wszystkie przedmioty codziennego użytku. Przy ocenie konkretnej rzeczy znaczenie może mieć między innymi jej wartość, przeznaczenie oraz to, czy jest potrzebna do normalnego funkcjonowania. Inaczej może być oceniony kosztowny sprzęt lub wartościowy przedmiot, a inaczej podstawowe wyposażenie domu.

Co z samochodem?

Samochód może wejść do masy upadłości i zostać przeznaczony na sprzedaż. Nie oznacza to jednak, że każdy samochód zostanie zabrany przez syndyka. Znaczenie ma przede wszystkim jego wartość oraz sytuacja osoby upadłej. Syndyk może wziąć pod uwagę również to, do czego samochód jest potrzebny. Jeżeli pojazd jest niezbędny np. do wykonywania pracy albo ze względu na szczególną sytuację życiową, warto odpowiednio przedstawić te okoliczności syndykowi.

Czy mieszkanie lub dom zostanie sprzedany?

Jeżeli osoba upadła jest właścicielem mieszkania, domu lub działki, nieruchomość może wejść do masy upadłości. W określonych przypadkach może więc zostać sprzedana, a uzyskane pieniądze zostaną przeznaczone na spłatę wierzycieli. Nie oznacza to jednak, że osoba upadła zostaje z dnia na dzień bez dachu nad głową. Przepisy przewidują szczególne rozwiązania dotyczące zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych upadłego, jeżeli sprzedawana nieruchomość służyła mu do zamieszkania.

Co z pensją i pieniędzmi na koncie?

Wynagrodzenie za pracę również może być częściowo objęte zasadami obowiązującymi w postępowaniu upadłościowym. Nie oznacza to jednak, że upadły zostaje bez żadnych środków na życie. Przepisy określają, jaka część wynagrodzenia może zostać przeznaczona na spłatę wierzycieli, a jaka pozostaje do dyspozycji upadłego. Podobnie wygląda sytuacja ze środkami znajdującymi się na rachunku bankowym. Nie wszystkie pieniądze znajdujące się na koncie automatycznie stają się pieniędzmi przeznaczonymi do sprzedaży. Konieczne jest uwzględnienie ustawowych ograniczeń i wyłączeń.

Czy majątek małżonka też może zostać objęty upadłością?

Jeżeli upadłość konsumencką ogłasza tylko jeden z małżonków, sytuacja majątku wspólnego może być bardziej skomplikowana. Znaczenie ma między innymi to, czy małżonkowie pozostawali we wspólności majątkowej, kiedy został nabyty dany składnik majątku oraz czy zawierali umowę majątkową małżeńską. Dlatego nie można z góry powiedzieć, że majątek małżonka nie ma żadnego związku z postępowaniem upadłościowym.

Masa upadłości – co do niej nie trafia?

Nie wszystko, co posiada osoba zadłużona, może zostać przeznaczone na spłatę wierzycieli. Przepisy chronią między innymi określone przedmioty potrzebne do codziennego życia. Dotyczy to również części świadczeń i dochodów, które podlegają ograniczeniom w zakresie egzekucji. Dlatego samo stwierdzenie, że „syndyk zabierze cały majątek”, jest dużym uproszczeniem. Każdy składnik majątku trzeba ocenić osobno. Znaczenie ma jego wartość, przeznaczenie oraz przepisy dotyczące wyłączenia go z masy upadłości.

Treść artykułu: Zespół Kancelarii Adwokatów i Radcow Prawnych Kałużyńska, Sokołowska i Wspólnicy sp. k.