Sankcja kredytu darmowego to rozwiązanie, które może mieć istotne znaczenie dla kredytobiorców, jeżeli bank nie wywiązał się z obowiązków określonych w ustawie o kredycie konsumenckim. W praktyce pojawia się jednak wiele pytań dotyczących tego, co dzieje się z prawami kredytobiorcy po jego śmierci. Czy mogą one przejść na spadkobierców i czy spadkobiercy mogą dochodzić związanych z nimi roszczeń?
Czym jest sankcja kredytu darmowego?
Sankcja kredytu darmowego określana skrótem SKD, została uregulowana w art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim. Jeżeli kredytodawca naruszy określone w ustawie obowiązki, konsument może po złożeniu pisemnego oświadczenia – zwracać kredyt bez odsetek i innych kosztów należnych kredytodawcy. Nie oznacza to umorzenia całego zadłużenia, co do zasady, do zwrotu pozostaje otrzymany kapitał.
Ustawa wskazuje konkretny katalog naruszeń, które mogą prowadzić do zastosowania sankcji kredytu darmowego, w związku z czym, nie każde uchybienie czy literówka w ustawie prowadzi do pomniejszenia kwoty, którą konsument powinien zwrócić bankowi.
Co się dzieje z prawami kredytobiorcy po jego śmierci?
Podstawą rozważań jest w tym przypadku art. 922 § 1 KC. Zgodnie z nim obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jego spadkobiercę (spadkobierców). Wyjątkiem od tej reguły są prawa i obowiązki ściśle związane z osobą zmarłego.
Po śmierci spadkodawcy, jego uprawnienia stają się częścią masy spadkowej. Spadkobierca może w tej sytuacji zadecydować czy przyjmie spadek w terminie 6 miesięcy od dowiedzenia się o tytule swego powołania. Do niego należy wybór czy przyjmie spadek wprost, z dobrodziejstwem inwentarza czy jednak go odrzuci.
Czy prawo do sankcji kredytu darmowego może przejść na spadkobierców kredytobiorcy?
Szczególnie istotny przy tym zagadnieniu jest wyrok Sądu Rejonowego dla Wrocławia Śródmieścia z 18.10.2022 r. sygn. I C 8/22. Stan faktyczny tej sprawy dotyczył kredytobiorcy, który zmarł w trakcie trwania stosunku kredytowego. Jego spadkobiercy złożyli bankowi oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, następnie dochodzili związanych z tym roszczeń.
Sąd przyznał, że spadkobiercom tym przysługuje legitymacja do dochodzenia praw z umowy. W wyroku jasno wskazano, że następca prawny kredytobiorcy wstępuje w jego sytuację prawną, a prawa wynikające z umowy kredytu – w tym prawa podmiotowe kształtujące – mogą przechodzić na spadkobierców.
Nie oznacza to, że w każdej sprawie spadkobierca otrzyma automatycznie zwrot pieniędzy. Każdą umowę trzeba przeanalizować indywidualnie i zbadać czy przesłanki przewidziane przepisami prawa zostały spełnione.
Kiedy spadkobiercy mogą skorzystać z sankcji kredytu darmowego?
Kiedy kredytobiorca skutecznie złożył oświadczenie przed śmiercią, związane z tym roszczenia majątkowe mogą wejść do spadku. Spadkobiercy mogą dochodzić należności, które przeszły na nich w drodze dziedziczenia.
W sytuacji, gdy kredytobiorca zmarł, zanim złożył oświadczenie, pojawia się wątpliwość, czy spadkobiercy samodzielnie mogą wykonywać uprawnienie przewidziane w art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim. Przywołane wyżej oświadczenie dowodzi, że mogą oni dochodzić należności, które przeszły na nich w drodze dziedziczenia.
Jeżeli kredytobiorca zmarł po całkowitej spłacie kredytu trzeba jak najszybciej ustalić kiedy doszło do wykonania umowy i czy nie upłynął termin na skorzystanie z SKD.
Jedynym z najważniejszych elementów sprawy o SKD jest termin, po którym uprawnienie do skorzystania z sankcji kredytu darmowego wygasa. Jest nim rok od dnia wykonania umowy czyli zrealizowania przez strony wszystkich obowiązków i zobowiązań.
Jak wygląda dochodzenie roszczenia z sankcji kredytu darmowego przez spadkobierców?
Po śmierci spadkodawcy i ustaleniu kręgu spadkobierców należy przeanalizować umowę kredytu pod kątem spełnienia przesłanek dotyczących sankcji kredytu darmowego.
Jeżeli istnieją podstawy do dochodzenia roszczeń, spadkobiercy mogą udać się do banku w celu złożenia oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. W pierwszej kolejności warto jednak ustalić, czy w konkretnej sprawie zostały spełnione wszystkie ustawowe przesłanki zastosowania SKD oraz czy nie upłynął termin na skorzystanie z tego uprawnienia.
Jeżeli analiza umowy wykaże, że istnieją podstawy do skorzystania z sankcji kredytu darmowego, spadkobiercy mogą podjąć dalsze działania w celu dochodzenia związanych z tym roszczeń. W szczególności mogą wystąpić do banku ze stosownym oświadczeniem.
W takiej sytuacji warto zadbać o prawidłowe wykazanie następstwa prawnego po zmarłym kredytobiorcy, ponieważ bank może wymagać dokumentów potwierdzających, że osoby występujące z roszczeniem są jego spadkobiercami i są uprawnione do dochodzenia praw wynikających z umowy kredytowej.
Samo złożenie oświadczenia nie musi jednak oznaczać, że bank uzna jego skuteczność i dobrowolnie spełni wszystkie wynikające z niego roszczenia. Bank może zakwestionować zarówno możliwość zastosowania sankcji kredytu darmowego, jak i prawidłowość złożonego oświadczenia lub zakres roszczeń przysługujących spadkobiercom.
W przypadku odmowy uwzględnienia stanowiska spadkobierców albo zakwestionowania przez bank ich praw konieczne może okazać się skierowanie sprawy na drogę postępowania sądowego.
Czy spadkobiercy mogą skorzystać z SKD za zmarłego kredytobiorcę?
Tak. Jeżeli prawo do SKD nie jest ściśle związane z osobą zmarłego, może przejść na jego spadkobierców. Mogą oni dochodzić praw wynikających z umowy, o ile spełnione są ustawowe warunki zastosowania sankcji kredytu darmowego.
Co trzeba zrobić, aby dochodzić roszczenia SKD po zmarłym?
Spadkobiercy powinni potwierdzić swoje prawa do spadku, przeanalizować umowę kredytu i sprawdzić, czy nie upłynął roczny termin na skorzystanie z SKD. Następnie mogą złożyć bankowi oświadczenie o skorzystaniu z sankcji. W razie odmowy banku sprawa może wymagać dochodzenia roszczeń przed sądem.
Treść artykułu: Zespół Kancelarii Adwokatów i Radcow Prawnych Bański, Kałużyńska i Wspólnicy sp. k.

