Kredyty powiązane z frankiem szwajcarskim przez lata były popularnym sposobem finansowania zakupu nieruchomości. Banki zachęcały klientów niższym oprocentowaniem i pozornie korzystniejszymi warunkami niż w przypadku kredytów złotówkowych. Sytuacja zmieniła się wraz ze wzrostem kursu CHF, który dla wielu kredytobiorców oznaczał wyższe raty i zwiększenie zadłużenia w przeliczeniu na złotówki.
Obecnie kredyty frankowe są przedmiotem licznych sporów sądowych. Kredytobiorcy kwestionują przede wszystkim zapisy umowne dotyczące przeliczania zobowiązania oraz sposób informowania o ryzyku walutowym. Warto zatem wiedzieć, jak działał kredyt frankowy i w jakich sytuacjach można rozważyć podważenie jego postanowień.
Kredyt CHF – co to oznacza?
Kredyt CHF, określany również jako kredyt frankowy, to zobowiązanie, którego wysokość lub zasady spłaty były powiązane z kursem franka szwajcarskiego. W polskich bankach stosowano przede wszystkim dwa rodzaje takich produktów: kredyty indeksowane i denominowane do CHF.
W przypadku kredytu indeksowanego do CHF bank wypłacał kredytobiorcy określoną kwotę w złotówkach, a następnie przeliczał ją na franki szwajcarskie. W ten sposób ustalano saldo zadłużenia, od którego naliczano raty. Ich wysokość była później przeliczana na PLN według zasad określonych w umowie kredytowej.
Z kolei kredyt denominowany w CHF miał kwotę zobowiązania wyrażoną we frankach szwajcarskich, choć wypłata środków często następowała w złotówkach. Ostateczna suma przekazana kredytobiorcy zależała więc od kursu zastosowanego przez bank.
W obu przypadkach zmiany wartości franka szwajcarskiego mogły wpływać na wysokość rat oraz całkowite zadłużenie. Ryzyko kursowe stanowiło zatem jeden z najważniejszych elementów tego rodzaju finansowania.
Klauzule abuzywne a umowy frankowe
Jednym z głównych problemów prawnych dotyczących kredytów CHF są postanowienia regulujące sposób przeliczania waluty. Szczególne znaczenie mają zapisy, które pozwalały bankom ustalać kursy kupna i sprzedaży CHF na podstawie własnych tabel kursowych.
Jeżeli umowa kredytu frankowego nie określała przejrzystych i możliwych do zweryfikowania zasad ustalania kursów, kredytobiorca mógł nie wiedzieć, w jaki sposób wyliczano jego zobowiązanie. Takie postanowienia mogą zostać ocenione jako niedozwolone klauzule umowne, czyli klauzule abuzywne.
Podstawę prawną stanowi art. 385¹ Kodeksu cywilnego. Zgodnie z nim postanowienia nieuzgodnione indywidualnie z konsumentem nie wiążą go, jeżeli są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy.
Nie oznacza to jednak, że każda umowa frankowa jest wadliwa. Konieczne jest zbadanie jej indywidualnych zapisów, regulaminu oraz okoliczności zawarcia zobowiązania.
Unieważnienie kredytu CHF – co wynika z orzecznictwa TSUE?
Duże znaczenie dla ochrony kredytobiorców miało orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18 (Dziubak). TSUE odniósł się do skutków stosowania nieuczciwych warunków umownych i wskazał, że nie można automatycznie zastępować ich innymi postanowieniami w celu utrzymania umowy kredytowej.
Jeżeli po usunięciu klauzul abuzywnych dalsze obowiązywanie kontraktu nie jest możliwe, może dojść do jego unieważnienia.
Kolejne istotne stanowisko TSUE pojawiło się w wyroku z 15 czerwca 2023 r. w sprawie C-520/21. Trybunał wypowiedział się w nim na temat roszczeń banków o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału po unieważnieniu umowy frankowej.
Natomiast wyrok z 7 grudnia 2023 r. w sprawie C-140/22 dotyczył między innymi ochrony konsumenta przed nakładaniem na niego dodatkowych formalnych wymogów przy korzystaniu z praw wynikających z dyrektywy 93/13.
Rozliczenie z bankiem po unieważnieniu kredytu frankowego
Istotną kwestią po unieważnieniu kredytu frankowego jest rozliczenie wpłat dokonanych przez obie strony. W tym zakresie znaczenie ma uchwała Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21.
Sąd Najwyższy przyjął teorię dwóch kondykcji. Oznacza to, że roszczenie kredytobiorcy o zwrot pieniędzy wpłaconych bankowi jest traktowane odrębnie od roszczenia banku o zwrot wypłaconego kapitału.
W praktyce kredytobiorca może dochodzić zwrotu świadczeń spełnionych na podstawie nieważnej umowy kredytowej, natomiast bank może żądać zwrotu udostępnionych środków. Ostateczny sposób rozliczenia zależy od okoliczności konkretnej sprawy.
Czy każdy kredyt frankowy można unieważnić?
Nie każda umowa kredytu CHF automatycznie kwalifikuje się do unieważnienia. Samo powiązanie zobowiązania z kursem franka szwajcarskiego nie przesądza o wadliwości prawnej kontraktu.
Analiza umowy frankowej powinna obejmować przede wszystkim mechanizm indeksacji lub denominacji, zasady ustalania kursów walut, postanowienia dotyczące wypłaty i spłaty kredytu oraz informacje przekazane klientowi przed podpisaniem dokumentów.
Dopiero po sprawdzeniu tych elementów można ocenić, czy występują podstawy do zakwestionowania umowy kredytu frankowego i dochodzenia roszczeń od banku.
Kredyt CHF – kiedy warto przeanalizować umowę?
Jeżeli posiadasz kredyt frankowy, warto sprawdzić, czy jego postanowienia nie naruszają praw konsumenta. Dotyczy to również osób, które zdążyły już całkowicie spłacić swoje zobowiązanie.
Do weryfikacji potrzebne są przede wszystkim umowa kredytowa, regulamin, ewentualne aneksy oraz historia spłat.
Kancelaria Bański, Kałużyńska i Wspólnicy oferuje pomoc prawną w sprawach dotyczących kredytów powiązanych z walutami obcymi. Skontaktuj się z naszą kancelarią i skorzystaj z bezpłatnej analizy umowy, aby sprawdzić, jakie możliwości działania mogą Ci przysługiwać w sporze z bankiem.
Czy każdy kredyt frankowy można unieważnić?
Nie. O możliwości unieważnienia decyduje treść konkretnej umowy kredytowej, w szczególności zapisy dotyczące przeliczania waluty i sposób poinformowania klienta o ryzyku kursowym.
Czy spłacony kredyt CHF można zakwestionować?
Tak. Całkowita spłata kredytu nie wyklucza automatycznie dochodzenia roszczeń. Należy jednak przeanalizować umowę frankową, historię spłat i kwestie przedawnienia.
Jakie dokumenty przygotować do analizy kredytu frankowego?
Najważniejsze są umowa kredytowa, regulamin, aneksy oraz historia spłat. Dokumenty te pozwalają ocenić, czy w umowie znajdują się postanowienia mogące naruszać prawa konsumenta.
Treść artykułu: Zespół Kancelarii Adwokatów i Radców Prawnych Bański, Kałużyńska i Wspólnicy sp. k.

